Zegt u het maar: slechte mensen of slechte relaties?

 

Waar ik mij in een professionele zetting vaak mee bezighoud is het gedrag van mensen. Het komt ook voor dat er meer naar de zichtbare processen en structuren gekeken moet worden, maar dat soort optimalisaties zijn in de minderheid. Telkens wanneer er een optimalisatieslag binnen een (zorg)instelling of een bedrijf gemaakt moest worden, kwam in negen van de tien gevallen op analyseniveau eruit dat de problemen te maken hadden met gedrag. Bij het centraal zetten van gedrag(problemen) moet je denken aan persoonlijke coaching en het werken met groepen (groepsdynamica) in het bedrijfsleven alsook in instellingen.

Wat ik in de praktijk merk is dat problemen in een groep vaak samenhangen met de kwaliteit van de relaties binnen de groep. Er bestaan niet zo veel slechte mensen zeg ik altijd, maar er kunnen best een aantal slechte relaties bestaan op het werk.

Hoe men onderling tegen elkaar aankijkt wordt al heel snel gekwalificeerd middels een aantal eigenschappen die iemand zou hebben. Deze eigenschappen zouden objectief vastgesteld kunnen worden bij ieder individueel persoon. Deze gedachte van een objectieve waarheid(een waarheid die ergens gevonden kan worden in de wereld, in de mens of buiten de mens) wordt in de hand gewerkt doordat de mens door middel van de taal slechts de nadruk legt op één kant van de wisselwerking (van de relatie). Vaak zeggen we dat een ding bepaalde eigenschappen kan hebben. Een stuk staal is hard, koud, heet, zichtbaar etc. Waarnemingen zijn altijd mijn creatiesen altijd mijn waarheidnooit de waarheid. Daarom klinkt het mij altijd raar in de oren als iemand beweert dat hij aan waarheidsvindingdoet (net alsof er een objectieve waarheid bestaat die gevonden kan worden). Om zuiver te denken moeten we veronderstellen dat alle eigenschappen altijd betrekking hebben op twee wisselwerkingen in de tijd. Bijvoorbeeld de uitspraak: ”De steen ligt stil” is een uitspraak over de locatie van de steen ten opzichte van de locatie van de spreker. Het is met andere woorden een relatief gegeven: we spreken over eigenschappen altijd in de vorm van relaties.

Zo is het ook met de wereld van Creatura, de wereld van de levende wezens. Mensen krijgen betekenis voor elkaar door boodschappen over hun onderlinge relatie! We onderscheiden twee soorten boodschappen:

  1. Een boodschap op inhoudsniveau
  2. Een boodschap op betrekkingsniveau

De boodschap op het niveau van de inhoud is wat er daadwerkelijk in woorden wordt gezegd. Het tweede niveau classificeert het eerste niveau. Via het betrekkingsniveau van de boodschap laat de ander jou meestal onbewust weten hoe hij zich tot jou verhoudt. Het is het psychologisch contract dat mensen met elkaar sluiten. Dit gebeurt middels de toon van de stem (auditieve component) en houdingen en bewegingen van het lichaam, inclusief fysiek contact (kinesthetische component). Het is dus zeer nuttig om van het standpunt uit te gaan dat iemand niet slecht is, maar dat hij (of zij) misschien een aantal minder vruchtbare relaties heeft binnen een bepaalde groep (of groepen). Verbetering van de werksfeer betekent dus meestal het verbeteren van een aantal onderlinge verhoudingen. Het is goed daarbij te bedenken dat er niet niet gecommuniceerd kan worden. Mensen geven elkaar altijd bewuste of minder bewuste boodschappen door.

Een leuk voorbeeld over gedrag (boodschappen op inhouds- en betrekkingsniveau) zag ik van de week in DWDD met Matthijs van Nieuwkerk.

Twee kernfysica deskundigen hebben nieuwe informatie aan hun wetenschap toegevoegd door de wereld mede te kunnen delen dat er ongeveer 300 miljoen nieuwe sterrenstelsels zijn gevonden. Het is wereldnieuws en het zou ons nieuwe inzichten kunnen geven over misschien wel buitenaards leven. Beide wetenschappers zijn uitgenodigd bij De Wereld Draait Door. De wetenschappers zijn beiden bekenden van Matthijs (showtje draait al een jaar of veertien). Adriaan van Dis is anchorman en volgt zichtbaar ironisch het redelijk droge, zakelijke verhaal van beide mannen. De houding van van Dis zal ongetwijfeld zijn invloed hebben op beide mannen (de boodschap op betrekkingsniveau)

Van Dis voelt weinig persoonlijke relatie met de belangrijkheid van de ontdekking en daarmee ook niet zo heel veel met beide heren. Van Dis stelt schijnbaar uit het niets de volgende vraag: “En wat doet dit nu allemaal met jullie?”. Het antwoord wordt na enkele verbaasde blikken gegeven: “Ehhh, heel veel, we vinden het reuze interessant”. Het inhoudsniveau van de boodschap is niet geheel congruent met het betrekkingsniveau van de boodschap van beide wetenschappers. De heren stralen uit dat ze het een rare vraag vinden en onderstrepen hiermee dat ze op betrekkingsniveau ook niet zo heel veel hebben met van Dis. Wat van Dis hier probeert is een poging wagen om naar de relatie te vragen die beide personen hebben met hun ontdekking. Van Dis wil meevoelen met de heren door op gevoelsniveau hun ervaringen te delen met hem, zo zou er op betrekkingsniveau het een en ander kunnen gebeuren. Helaas blijft de (onbewust) beoogde magie achterwege.

Het gesprek gaat verder over een aantal fenomenen die alles te maken hebben met de nieuw ontdekte sterrenstelsels, onder andere “het zwarte gat”. Van Nieuwkerk zegt vervolgens dat hij het toch niet kan laten om maar weer de bekende vragen te stellen: “Ik zou zo graag willen weten, voordat ik mijn graf in ga wat dat zwarte gat nu eigenlijk is. Dan zijn we daar eindelijk van af, dan hebben we daar antwoord op!”.  Nou zegt van Dis: “Dat graf van jou dat is het zwarte gat. Hiermee heb je je antwoord!”.Door het subtiele gebruik van een metafoor laat hij de gehele zaal lachen (inclusief van Nieuwkerk) en onderstreept daarmee de onbelangrijkheid van de vraag voor hem. Tegelijkertijd onderstreept van Dis met zijn boodschap op betrekkingsniveau zijn goede relatie met van Nieuwkerk.

In mijn volgende blog zal ik wat dieper in gaan op het fenomeen “relaties” en ook laten zien hoe mensen zich onnodig vast kunnen zetten in hun communicatie door onder andere op het verkeerde “logische niveau” te communiceren (double bind).

Deel via: